Ek Gıdaya Altı Aydan Önce Başlanmaz!

Tamamlayıcı beslenmeye geçiş zamanına etki eden etmenler nelerdir?

img_0336Katı besinlerle beslenme yeteneği; nöromüsküler, sindirim, boşaltım ve savunma sisteminin olgunlaşması ile yakından ilgilidir.

Nöromüsküler sistem: Beslenme ile ilgili refleksler gelişimin farklı basamaklarında ortaya çıkar. Arama, emme, yutma refleksleri beslenmeyi kolaylaştırırken,dil ile itme refleksi (gag reflex) katı besinlerin alımını zorlaştırır. Altıncı aydan önce süt çocukları, besini lokma haline getirme, yutağa gönderme ve yutma için gereken nöromüsküler uyuma sahip değildir. Katı gıdaları alabilme ve yutma için gereken vücut duruşunun sürmesini sağlayan oturma yeteneği henüz kazanılmamıştır. Bebekler yaklaşık beşinci ayda ellerine aldıkları cisimleri ağızlarına götürebilir, çenenin yukarı aşağı hareketi ile ağız içindeki besinleri ezme (munching) ve dişlerin görünmeye başlaması ile çiğneme yetenekleri gelişir.  Hemen sonra el becerilerinin de gelişmesi (bardak, kaşık tutma v.s) bebeği bir yaş civarında aile sofrasına hazırlar. Yeme işlevi ile ilgili becerilerin zamanında ortaya çıkmadığı durumlarda, beslenme ile ilgili davranış sorunları ve beslenme bozuklukları sonraki yıllarda da sürebilmektedir.

Sindirim sistemi: Süt çocuklarında mide, bağırsak ve pankreas enzimleri erişkin düzeye ulaşmamıştır.Geçiş besinlerinin başlandığı altıncı ayda sindirim sistemi; yağ, protein ve nişastanın etkin sindirimi ve emilimi için yeterli derecede olgunlaşmıştır.

Ürogenital sistem: img_0323Yenidoğanın sınırlı böbrek işlevi yüksek “solüt” yükü ile baş edebilecek düzeyde olmadığı gibi, yoğunlaştırma yeteneği de sınırlıdır. Anne sütünün ozmolaritesi süt çocukları için uygun olup, özellikle değişime uğramamış inek sütü alan çocuklarda aşırı böbrek “solüt” yükü endişe vericidir. (potansiyel böbrek “solüt” yükü; anne sütünde 93 mosmsl/L, ticari  mamada 135 mosmsl/L, inek sütünde 308 mosmsl/L düzeyindedir). Bu nedenle, tamamlayıcı beslenme ile ilgili öneriler, böbrek gelişim düzeyi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Savunma sistemi: Yenidoğanda bağırsak mukozası, enteropatik mikroorganizmalara karşı savunmasız, bazı antijenik besin proteinlerine karşı duyarlıdır. Anne sütü içinde bulunan çok sayıda etken, bağırsak mukozasının olgunlaştırmasını hızlandırır ve sindirim sistemi geçiş besinlerinin sindirimine hazırlar. Bağırsak mukozasını mikroorganizma, toksin ve antijenlere karşı koruyan immünolojik olmayan başlıca savunma mekanizmaları; mide asiditesi, mukus, bağırsak salgıları ve peristaltizimdir.

Tamamlayıcı besine başlamak için en uygun zaman nedir?

Gebelik döneminde demir düzeyi yeterli olan anneden, miadında ve normal doğum ağırlığında doğan bebekte ilk altı ayda demir eksikliği gelişme riski çok düşüktür. Ancak, düşük doğum ağırlıklı bebekler ya da demir eksikliği olan anneden doğan bebeklerde, doğum ağırlığı normal olsa da ilk altı ayda demir eksikliği gelişme riski yüksektir. Riskli süt çocuklarını demir eksikliğinden korumak için altıncı aydan önce başlanan tamamlayıcı beslenmenin, koruyucu dozda verilen demir kadar etkili olmadığı görülmüştür. Çinko ve bazı vitaminler de anne sütünde altıncı aydan önce yetersiz düzeye inebilir, düşük çinko deposu ile doğan bebeklerde de bu dönemde çinko eksikliği görülebilir. Yetersiz çinko düzeyinin altıncı aydan önce büyümede geriliğe neden olduğu konusunda bir bilgi yoktur, ancak bu dönemde başlanan koruyucu çinkonun enfeksiyon kaynaklı ölümü azalttığı gösterilmiştir. Küçük  çocuklarda çinko eksikliğini önlemede kullanılan çinko, altıncı aydan önce başlanan tamamlayıcı beslenmeden daha etkilidir. Yaşamın ilk altı ayında tek başına anne sütü ile beslenen sağlıklı anne çocuklarında vitamin eksiklikleri nadirdir, ancak anne diyetinde yetersizlik söz konusu ise bebeklerde vitamin A, B2, B6. B12 eksikliği gelişebilir. Bu durumda annenin diyetinin zenginleştirilmesi ya da anneye vitamin verilmesi, tamamlayıcı beslenmenin altıncı aydan erken başlatılmasından daha etkilidir. Dört ila altıncı ay arası tamamlayıcı beslenmeye başlanmasının büyümeye olumsuz bir etkisi olmamakla birlikte, anne sütü miktarında azalmaya yol açmaktadır. Uzmanlar, tamamlayıcı  beslenmenin başlanmasının altıncı ayın sonuna kadar geciktirilmesinin sağlığa yararının, bu uygulamanın getireceği riske oranla daha fazla olacağı sonucuna varmışlardır. Bu nedenle altıncı ay bebeğin tamamlayıcı beslenmeye başlama yaşı için uygundur. 

melek13Tamamlayıcı besinlere erken başlamanın sakıncaları nelerdir?

Erken başlanan tamamlayıcı besinler anne sütü yapımını azaltarak, yetersiz enerji ve besin alımına neden olur. Ayrıca, hijyenik olmayan koşullarda hazırlanan, mikroorganizmaların bulaştığı besinler ishallere yol açarak malnütrisyonu kolaylaştırır. Bağırsağın tam olgunlaşmamış olması nedeni ile hem ishaller, hem de alerji gelişir.

Kaynak:Emel Gür,Türk Pediatri Arşivi,2006;41:181-8

                                                                 Melek KARACA