Emzirmek hamilelikte ya da doğumdan sonra birçok anne adayının hem hayali hem de çok kereler asli işi haline geliyor. Ancak her zaman bebek ve annenin engelsiz iletişimle memede buluşması mümkün olmayabiliyor. Ülkemizde doğum sonrası izin süresinin 8 hafta olması ve hayat koşulları annenin belirli bir dönemden sonra yarı zamanlı ya da tam zamanlı iş hayatına dönmesini bir bakıma zorunlu kılıyor. Bununla birlikte anneye yardımcı birileri varsa kısa aralıklarla bebeğinden ayrı kalmak lohusalık sağlığı bakımından da faydalı olabiliyor. Üstelik her zaman ayrı mekanlarda olmak gerekmez bazen de aynı evin içinde hastalık sebebiyle bile bebeğimizle buluşamayacağımız zamanlar oluyor. İşte bu ve bunun gibi durumlarda sütü sağmak ve saklamak gündeme geliyor.

Peki süt neyle sağılır, hangi koşullarda sağılır, süt sağarken yapılması/yapılmaması gereken bir şeyler var mıdır? Sağılan süt nasıl saklanır? Yazımızın kalanında bu sorulara yanıt vermeye çalışacağız.

Süt neyle sağılır?

Doğumdan itibaren zorunlu ya da keyfi durumlarda kalabileceğiniz fikrinden hareketle doğuma yaklaşan haftalarda süt sağma konusunda uzman birilerinden fikir alabilir, La Leche League gibi danışmanlıkları dünyaca kabul görmüş emzirme danışmanlarını desteğe çağırabilirsiniz. Ancak bu durum gözünüzü korkutmasın bir kere alışınca süt sağmak hayatınızın bir rutini haline gelecek, her seferinde nasıl daha da verimli süt alabileceğinizi öğreneceksiniz. Bunu yaparken başlarda acemilik çekebileceğinizi aklınızdan çıkarmadan bütçenize göre elle sağma yöntemlerini araştırabilir, manuel yani elektriksiz pompalardan edinebilir veyahut da elektrikli pompalardan edinebilirsiniz. Elektrikli pompalar da kendi içlerinde tekli, çiftli ve hastane pompası olarak ayrılıyor. Eğer doğumhaneye amme hizmetine vermeyecek ya da aynı anda birden fazla bebeğe süt sağıp yetiştirmeyecekseniz hastane tipi bir pompaya ihtiyacınız olmayacaktır.

Manuel mi, elektrikli mi?

Bu da biraz bütçe biraz da zaman ve kullanım amacıyla alakalı. Eğer bebeğinizin bakımını üstlenen kişi sizseniz ve memede kalan sütü boşaltmak amacıyla süt sağıyorsanız, zaman kısıtınız yoksa manuel bir pompada işinizi rahatlıkla görecektir. Çalışan anneler, bebeğinin uykusu düzensiz olanlar, bebeğiyle sürekli yakın tensel temasta ilgilenmek zorunda olan anneler için elektrikli pompa biraz daha süt sağma sürecini kolaylaştırıcı olabilir.

Tek taraflı mı, çift taraflı mı?

Tekli mi çiftli mi sorusunun cevabı biraz da emzirmeye ayıracağınız süreyle alakalı olarak değişiyor. Mesela iş yerinizde ve kısıtlı bir zamanda sağacaksanız maksimum verim için çift taraflı bir pompayı tercih edebilirsiniz. Ancak hatırlatmakta fayda var ki bazı kullanıcılar çok memnun kalırken bazıları ise çift taraflılarda her zaman bir tarafın performansının diğer tarafa göre daha düşük olduğunu belirtiyor. Yine de her iki memeyi ayrı ayrı sağmaktan daha hızlı bir çözüm olduğu kesin.

Sütü ne zaman sağmalı, ne kadar sağmalı?

Sütünüzü niçin sağdığınızla yine yakından alakalı bir soru. Eğer dışarıda ve bebeğinizden uzaktaysanız bebeğinizin emme rutinine denk gelecek sürede ( muhtemelen memeleriniz sızlamaya başladığında) ve sıklıkta sağmanız süt üretimi açısından uygundur. Bebeğinize bakan kişi konumundaysanız ve emzirebiliyorsanız ilk 3 ay süt üretimini dengesizleştireceği için süt sağmanız tavsiye edilmiyor. Ancak aşamadığınız emzirme sorunlarınız varsa ya da devam ediyorsa, uzun saatler ya da günler bebeğinizden uzakta kalacaksanız süt üretiminin azalmaması için 0-3 ay aralığında 1,5-2 saatte bir, 4-6 ay aralığında 3 saatte bir, 6-12 arasında da yine bebeğinizin genel emme/ek gıda alma sıklığına göre ayarlayarak süt sağmanız gerekir. İşe başlamadan önce stok yapmak isteyebilirsiniz. Bunun için de işe başlama tarihinizden en fazla bir ay önce sağıp depolamaya başlayabilirsiniz. Unutmayın ki sütünüzün içeriği her ay bebeğinizin büyüme ihtiyaçlarına uygun olarak değişecektir. 1. ayın sütü 4. ayda aynı etkiyi göstermeyecektir.

Memeler uyarıldığı sürece süt üretmeye devam eder. BLW ile ek gıdaya geçtiyseniz yine 3 saatte bir sağmak yerinde olacaktır, çünkü zaten bebeğiniz ek gıdayı doymak için değil keşfetmek için alıyordur. Miktar olaraksa temelde belirlenmiş standart bir limit yok esasında. Düzenli olarak memelerinizi sağmaya alıştırdığınızda, makinanız da verimli çekebiliyorsa bebeğinizin bir öğünde ihtiyacı kadar süt iki memeden çıkacaktır. Sağmaya alıştıkça sağdığınızda aldığınız süt verimi artabilir bile. Ancak az çıkarsa da endişe etmemek gerekir. Belirli dönemlerde memeden çıkan süt miktarı değişebilir. Makinaya az gelmiş olması memede kalmadığı anlamına da gelmez, pompayla işinizi bitirdikten sonra bir kere de elle boşaltmayı alışkanlık haline getirirseniz memenizden hala süt geldiğini de görebilirsiniz. Bebeğinizin uyuduğu uzun saat aralığının size de dinlenmek ve uyumak için mükemmel bir fırsat verdiğini biliyoruz, ancak eğer bir sonraki güne ya da öğüne süt yetiştirmek niyetindeyseniz bu aralık süt alabilmek için şahane de bir imkan sağlayacaktır. Değerlendirmeyi ihmal etmeyin.

Sütümüzü sağdık, neyle saklayalım, nerede saklayalım?

Sütü sağmak kadar doğru koşullarda saklamak da önemlidir. Anne sütü gibi değerli bir maddeyi sağarken de saklarken de dikkatli olmak gerekir. Mümkün olduğunca hijyenik koşullarda sağmanızı ve saklamanızı tavsiye ederiz. Bunun için hususi olarak üretilmiş ambalajlar ve kaplar var. Süt saklama poşetleri süt stoklaması gereken anneler için biçilmiş kaftan. Yerden tasarruf etmek anlamında oldukça elverişli. Ancak dışarıda sağıp eve getirecekseniz poşet çok da güvenli bir çözüm gibi gelmiyor. Bunun yerine süt saklama şişeleri edinmeniz daha mantıklı olacaktır. Hatta bu şişelerin pompanızın haznesiyle uyumlu olup olmadığını da denerseniz seçmeden önce sütün damlasını ziyan etmeden sağar sağmaz paketleme şansınız olacaktır. Sağdığınız sütü dış ortamda kışın 6 saate kadar, yazın en fazla 2-3 saat içinde dolaba kaldıracak şekilde tutabilirsiniz. Bu süreyi uzatmak için içi soğutuculu çantalardan edinebilir, hatta içine buz kalıpları, soğuk jeller koyarak biraz daha uzatabilirsiniz. Nihai süreyi çantanızın soğutma ve buz kalıbınızın erime süresi belirleyecektir.

Dolapta saklama koşulları ise biraz daha değişken. Sağdığınız sütü dondurmadan dolabın alt bölümünde 72 saat, dondurulmuş ve eritilmişse 24 saat; buzluk bölümünde 3 hafta; derin dondurucuda 6 ay saklayabiliyorsunuz. Ancak dondurucuda saklarken yakınında kokusu sinecek ürünlerle bir arada tutmamanız, çözdürüp verdiğinizde bebeğinizin sütü keyifle içmesi bakımından önemli bir nokta.

Sütü sağdık, sakladık, şimdi de vermek istiyoruz. Neyle verelim, nasıl verelim?

Bu bölümde sütü nasıl çözdüreceğinizi,nasıl ısıtacağınızı ve sağılan sütü bebeğe verme şekillerinden bahsedelim.

Çözdürme İşlemi: (Eğer dondurmadıysanız doğrudan ısıtma bölümüne geçebilirsiniz.) Dondurduğunuz herhangi bir şeyi çözdürmenin en ideal yolu onu öncesinde dolap ısısına getirdikten sonra çözdürme işlemine başlamaktır. Aynı yöntemi anne sütü içinde kullanmanız en doğrusu olacaktır. Aksi takdirde bakteri üremesi söz konusu olabilir. Aynı zamanda bazen sütü ısıtacak olan kişi çalkalamak suretiyle çözülme işlemini hızlandırmayı düşünebilir, ancak bu da tavsiye edilen bir yöntem değil. Çünkü hızlı bir çalkalama işlemi sırasında anne sütündeki yağ molekülleri parçalanabilir. Halbuki bunların bütün olarak kalması gerekir.

Isıtma İşlemi: Anne sütü doğrudan ısıl işleme maruz kalmaması gereken bir maddedir. Bu nedenle Benmari denen usulle ısıtılması tavsiye edilir. Nedir benmari usulü: Sütü bir kap içerisinde sıcak su hazırladığınız kabın içerisine oturtarak ısınmasını sağlama yöntemidir. Bu sayede anne sütü doğrudan bir ısıl işleme maruz kalmamış olacaktır. Peki hangi sıcaklığa kadar ısıtmalı? Sütü yoğurt yapma sıcaklığına yakın hatta ondan biraz daha soğuğa yakın bir ılıklık yeterli olacaktır. Sütün memede ılık servis edildiğini bilmek sanıyoruz neden ısıttığımız konusunda fikir olacaktır size de.

*Süt buzluktan çıktığında içindeki maddelerden ötürü hafif sabunumsu bir koku taşıyabilir ve bu koku bebeğinizin sütü reddetmesine sebep olabilir. Bu durumda tavsiye edilen sütü bir cevzede kenarları cızlayana kadar ılıtmak olacaktır. Bu işlem o kokunun büyük ölçüde kaybolmasını sağlar. Bebeğinizin böyle bir tepkisi yoksa bu işlemi yapmanıza gerek yok.

Sütü içirme: Bu konuda birden farklı yöntem var, ama hangisini kullanacağınız biraz da bebeğinizin rutinlerini ne kadar etkileyip etkilemediğiyle orantılı olarak değişir. İlk akla gelen araç elbette ki biberon. Ancak biberonu bazen bebekler kabul etmeyebiliyorlar ya da biberonun kolaylığına alışıp memeyi yorucu buluyorlar ki sonunda meme reddine gidebiliyor. İkinci durumun olmaması adına tavsiye edebileceğimiz yöntem tek delikli 0 ay diye tabir edilen biberonlardan edinmek olabilir. Süt akışı memeye göre yavaş olacağından meme daha cazip gelmeye devam edebilir. Aynı zamanda biberonla verirken bile memede tutar pozisyonda verilmesi hem meme alışkanlığının devam etmesi bakımından hem de bebeğin tensel temas ihtiyacının karşılanması bakımından faydalı olacaktır. Biberon kabul etmeyen bebeklerde mecburen erken aylarda kaşık, ilerleyen aylarda tıpkı BLW’de sıvı içecek sunar gibi dar ağızlı bardak ya da kavanoz kullanılabilir.

Bebeğe bir kere verdiğimiz sütü yeniden verebilir miyiz, nasıl veririz?

Esasında mümkünse bir kere ısıttığınız sütü tek öğünde bitirmeniz en iyisi olacaktır. Ancak sütü 1-2 saat içinde yeniden bir kereye mahsus teklif edebilirsiniz.

Sağdığımız sütü başka şekillerde değerlendirebilir miyiz? Mesela yemeklerine koysak?

Anne sütü anne sütüdür, inek sütü gibi yiyeceklerin yapımında kullanılabilecek bağlayıcı özelliği olan bir besin değildir. Dolayısıyla hem aynı etkiyi vermeyecektir hem de ısıl işleme tabi tutulamayacağından sütün besin yapısı bozulacaktır. Sütlerinizi süresi geçmeden kullanmaya çalışabilir, eğer artan çok büyük bir süt stoğunuz varsa süt bağışlamayı düşünebilirsiniz.

Kevser ŞİMŞEK YILMAZ

Kaynaklar:

Rapley, G. Murkett, T. (2018) Bebek Öncülüğünde Emzirme Rehberi, Gün Yayıncılık, İstanbul.

Başkale, H., & Serçekuş, P. (2014). Anne sütünün saklama koşullarına yönelik güncel bilgi ve uygulamalar. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi7(4).

Yorum bırak

Mail adresin paylaşılmayacak