“Herkes hayatının ilk yıllarında birer filozoftur, sonra yavaş yavaş merakları körelir ve sürüye karışır.”

Felsefe, bireylerin sorgulayan, empati kuran, adalet, özgürlük, sorumluluk gibi kavramları içselleştirmesini sağlayabilecek anahtardır. “Ben böyle düşünüyorum” denilmesi doğru değilken neden, neye dayanarak öyle düşündüğünü söyleyebilmesi doğru bir tutumdur. Bunun yolu da felsefi düşünceden geçiyor.

Felsefe denilince aklımıza liseden kalma bilgilerle Platon, Aristotales, Kant gibi filozoflar gelir. İçeriği soyut bilgilerle dolu olan bir dersi küçücük çocuklara nasıl öğreteceğimizi kestiremeyiz. Aslında felsefi düşünce derken, felsefe tarihinden değil felsefi düşünce yapısından bahsediliyor. Sorgulamayı öğrenebilmek asıl hedef. Bunu uygulamanın da birkaç yolu var:

Üç yaş civarı ardı ardına soru cümleleri gelmeye başladığında bu soruları besleyecek yeni sorular sormaya başlayabilirsiniz. Örneğin bu ne diye işaret ettiği bir nesnenin önce adını söyleyip sonrasında bununla ne yapabiliriz? Bu nesnenin yerine ne kullanabiliriz? diye sorabilirsiniz. Bazen cevap verebilir bazen sessiz kalmayı tercih edebilir. Siz yine de bu tarz sorular sorarak merakını canlı tutmayı sağlayabilirsiniz.

Kitap okurken onu da hikayeye dahil edip hikayenin kahramanının davranışlarını yorumlayabilirsiniz. Mesela aç tırtıl kitabında neden tırtılın karnı ağrımış? Karnı ağrımaması için ne yemeliydi veya ne yememeliydi gibi sorular yöneltebilir ve verdiği cevaplara göre yeni sorular ekleyebilirsiniz. Aynı şekilde çizgi film saatlerinde de onunla birlikte oturup sorular sorarak yorumlar yapabilirsiniz.

İnternetten yüz ifadeleri içeren görsellerinin çıktılarını alıp, göstererek bu çocuk neden mutsuz? Neden mutlu? Bu çocuk neyi hayal ediyor? Bu çocuk neden kaçıyor? Bu çocuk neden korkmuş? gibi sorular sorarak hayal gücünü geliştirmeye ve yaratıcı düşüncesini tetiklemeye çalışabilirsiniz. Aynı zamanda bu şekilde oyunla sorular sorarak onu tedirgin eden ya da mutsuz olmasına sebep olan bir durum varsa öğrenebilir ve müdahale edebilirsiniz.

 Hikaye anlatırken yarıda kesip sence bundan sonra ne olmuş olabilir diye ona sorarak hikayeyi tamamlamasına yardım edebilirsiniz.

Adalet gibi soyut bir kavramı sorgulatamaz veya açıklayamazsınız ama üç arkadaş bir dilim pastayı nasıl eşit şekilde paylaşabilir? İki kişi bölüşüp üçüncü arkadaşa hiç pasta kalmazsa ne olur? Bir kişi daha büyük parça pasta yiyip diğer iki kişi daha az pasta yerse ne olur? gibi sorular yönelterek başkalarının hakkına saygı duymayı ve adalet duygusunu öğretebilirsiniz.

Fisher kitabında Sindrella isimli masalın çocuklarla felsefe yapmak üzere nasıl kullanılacağını anlatmış ve bu hikâye ile ilgili tartışmaya yönlendirecek sorular hazırlamıştır. On, on bir yaşındaki çocukları bu masaldan yola çıkarak düşündürmek için aşağıdaki sorular sorulabilir:


Neden kız kardeşleri Sindrella’dan hoşlanmıyor?
Neden onlar kötüler?
Neden onlar kıskançlar?
Sindrella neler hissetmiş olabilir?
Sen onun yerinde olsaydın nasıl hissederdin?
Neden prens Sindrella’ya âşık oluyor?
Hikâye nasıl bitmeli?
Onlar bundan sonra hep mutlu yaşamışlar mıdır?

Aşağıdaki sorular ise çocukları masaldan yola çıkarak felsefi düşünmeye yönlendirebilir:

Kıskanç olmanın anlamı nedir?
İnsanların neler hissettiğini bilebilir miyiz?
Başka biri gibi olmak nedir?
Onlar neye inanıyorlar? Neden?
Onlar neyi istiyorlar? Neden?

Brigitte Labbé “Felsefe, şaşırma, merak etme, hayranlık duyma, uyumadığını hissetme halidir. Ama, şunu unutmayalım ki, bu hayran kalış hali kırılgandır. Aslında biliyoruz ki, tüm çocuklar filozoftur. Ama çok azı öyle kalır. Bizim sorumluluğumuz, bu hayran kalış halini kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır.” diyerek asıl demek istediğimizi özetlemiş.

Felsefe ile ilgili çocuk kitapları

”Çıtır çıtır felsefe” kitap serisini incelemenizi şiddetle tavsiye ederim. Tam anlamıyla kavramak için 9 yaş üstü olmak gerekiyor ama daha küçük yaşta ki çocuklar için basitleştirerek de kullanılabilir.

Küçük filozoflar metis yayınları 8 yaş üstü için uygun

Pikolo ile felsefe öğreniyorum

Çocuklar için felsefe eğitimi

Küçük prens

 

Melek KARACA ALPEK

Yorum bırak

Mail adresin paylaşılmayacak